Καπνιστές γεύσεις

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Οι Καλικάντζιαροι, ή όπως τους λέμε στα κυπριακά Σκαλαπούνταροι, είναι τα αντίστοιχα “goblins” των άλλων λαών. Είναι πλάσματα μικρόσωμα, ζαβολιάρικα, καμπουριασμένα, με περίεργη εμφάνιση που συχνά φορούν μακριά μυτερά καπέλα ή ακόμα μπορεί να έχουν μεγάλα φτερά στην πλάτη σαν αυτά της νυχτερίδας και εμφανίζονται για να τρομοκρατούν τον κόσμο. Όλο τον χρόνο ζουν στα έγκατα της γης και σπάνια έρχονται στην επιφάνεια της. Όταν όμως έρθουν τα Χριστούγεννα, ανεβαίνουν στη γη για 12 ολόκληρες μέρες και νύχτες.

Τους αρέσει να κάνουν σκανταλιές, να πειράζουν, να ενοχλούν τους ανθρώπους και να προκαλούν ένα πανδαιμόνιο μονάχα επειδή έτσι τους αρέσει! Με ύφος παιχνιδιάρικο ενοχλούν τους ανθρώπους τραβώντας τους τα ρούχα, τρομάζοντας τους με δυνατές τσιριχτές φωνές ή αναστατώνοντας τα ζώα. Και αν υπάρχει κάτι που αγαπούν περισσότερο από το να κάνουν ζαβολιές είναι το παραδοσιακό κυπριακό λουκάνικο. Τα λουκάνικα και τα άλλα αλλαντικά φτιάχνονται την περίοδο των Χριστουγέννων και οι Καλικάντζιαροι λένε πως δεν θα φύγουν αν δεν πάρουν κι αυτοί τη μερίδα τους από αυτούς τους πεντανόστιμους μεζέδες.

Οι Καλικάντζαροι λατρεύουν τόσο πολύ τα λουκάνικα που σκαρφαλώνουν στις στέγες των σπιτιών περιμένοντας τη νοικοκυρά να ρίξει μερικά κομμάτια για να τους καλοπιάσει. Αν εκείνη ξεχαστεί και δεν το κάνει, τότε είναι έτοιμοι να δημιουργήσουν σαματά. Και αν τύχει να πάρουν τα λουκάνικα αλλά εξακολουθούν να μην φεύγουν, αυτό σημαίνει ότι περιμένουν το επιδόρπιο. Και όλοι γνωρίζουν ποιο είναι το αγαπημένο τους: οι Λουκουμάδες (ή αλλιώς ξεροτήγανα) που είναι μικρές, χρυσαφένιες μπαλίτσες ζύμης, τηγανισμένες σε καυτό λάδι και βουτηγμένες στο σιρόπι.

Αν σ’ αρέσουν τα καπνιστά κρέατα και λουκάνικα, τότε άσε τους Καλικάντζαρους να σε οδηγήσουν σε μια θρυλική διαδρομή γεύσεων που θα ξυπνήσει όλες σου τις αισθήσεις και θα σε ταξιδέψει πίσω στο χρόνο και στους μύθους. Θα νιώσεις τα αρώματα των θάμνων που χρησιμοποιούνται στο κάπνισμα του κρέατος, τη μεθυστική γεύση του κρασιού και της δυνατής ζιβανίας. Κάθε γουλιά συνοδεύεται με μικρά κομμάτια χοιρομεριού, το πιο εκλεκτό από τα τοπικά αλλαντικά και θα αισθανθείς σαν ένας Μεσαιωνικός Λόρδος που αναπαύεται δίπλα στην φωτιά μετά από μια κοπιαστική μέρα κυνηγίου.

Καλικάντζαροι - Μια ιστορία

ΧΑΜΠΗΣ ΤΣΑΓΓΑΡΗΣ

Ο Χαμπής έχει αφιερώσει ολόκληρη την καλλιτεχνική του ζωή στην τέχνη της χαρακτικής, δημιουργώντας ξυλόγλυπτα, λιθογραφίες, οξυγραφίες αλλά κυρίως λινοτάπητες και μεταξοτυπίες. Σχεδόν κάθε έργο του αποκαλύπτει την βαθιά του αγάπη για την Κύπρο. Στα θέματά του συναντά κανείς κυπριακά τοπία, στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, αρχαία μοτίβα καθώς και σκηνές εμπνευσμένες από τα ήθη και έθιμα του τόπου. Μεγάλο μέρος της δουλειάς του είναι αφιερωμένο στα Κυπριακά παραμύθια. Οι εικονογραφήσεις του είναι πάντα εγχάρακτες, σε σειρές ή αυτόνομες συνθέσεις κειμένου και εικόνας, θυμίζοντας τα παλιά ξυλόγλυπτα βιβλία.

Το 1995, ίδρυσε την Σχολή Χαρακτικής στο χωριό Πλατανίστεια εις μνήμην του χαράκτη Αλεβίζου Τάσσου, του δασκάλου που τον μύησε στην τέχνη της χαρακτικής και επηρέασε καθοριστικά την καλλιτεχνική του πορεία. Από τη μεγάλη του ανάγκη να προσφέρει στην κοινωνία, ο Χαμπής διοργανώνει αναρίθμητα εργαστήρια και μοιράζεται ανιδιοτελώς την γνώση και την αγάπη του για την χαρακτική με μικρούς και μεγάλους, αρχάριους και έμπειρους

Το 2008, ίδρυσε το Μουσείο Χαρακτικής Χαμπής στα Πλατανίστεια και το 2019 το Δημοτικό Μουσείο Χαρακτικής στην Λευκωσία. Ένα μοναδικό έργο, ένα όνειρο ζωής, το οποίο αποσκοπεί στην ενθάρρυνση του κοινού να γνωρίσει την τέχνη της χαρακτικής και να εκτιμήσει τα έργα χαρακτικής των Κυπρίων και ξένων καλλιτεχνών, παλιών και σύγχρονων.

To 2023, ο Χαμπής τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό βραβείο Europa Nostra Awards στην κατηγορία Heritage Champions.

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ

Η περιοχή της Πιτσιλιάς είναι ξακουστή για τα μοναδικά της καπνιστά αλλαντικά όπως το χοιρομέρι, την ποσιρτή, την λούντζα και το λουκάνικο. Η νοστιμιά τους κρύβεται στον τρόπο παρασκευής τους που τα κάνει να διαφέρουν από άλλα καπνιστά αλλαντικά. Για την ετοιμασία του λουκάνικου, το κρέας μαρινάρεται σε τοπικό κόκκινο κρασί και στη συνέχεια καπνίζεται με κλαδιά από αυτοφυή δέντρα και θάμνους της περιοχής. Αυτό δίνει στο κρέας μία διακριτική καπνιστή γεύση, που δένει τέλεια με τα άλλα τοπικά μυρωδάτα μπαχαρικά και βότανα που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή.

Τα καπνιστό λουκάνικο και η λούντζα της Πιτσιλιάς έχουν καταχωρηθεί ως προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ), ενώ το χοιρομέρι έχει αναγνωριστεί ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Όλα παράγονται σύμφωνα με αυστηρές προδιαγραφές και αποκλειστικά σε κοινότητες που βρίσκονται εντός της οριοθετημένης περιοχής της Πιτσιλιάς.

Τα καπνιστά αλλαντικά υπήρξαν για αιώνες ένα σημαντικό κομμάτι της διατροφής των αγροτικών οικογενειών της Πιτσιλιάς, μιας περιοχής όπου οι ιδανικές θερμοκρασίες βοηθούσαν στη διατήρηση των τροφίμων. Παραδοσιακά ετοιμάζονταν την περίοδο των Χριστουγέννων σε ποσότητες ικανές να καλύψουν τις ανάγκες ολόκληρου του χρόνου. Η διατροφική αυτή συνήθεια των κατοίκων της Πιτσιλιάς κρατήθηκε ζωντανή μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα.

Τα καπνιστά αλλαντικά σερβίρονταν συνήθως με χαλούμι, το αγαπημένο τοπικό σκληρό τυρί μας, ντομάτες και ψωμί. Ήταν οι βασικές προμήθειες που έπαιρναν μαζί τους οι αγρότες στη δουλειά και οι κυνηγοί στις εξορμήσεις τους. Η νοικοκυρά δεν ξεχνούσε επίσης να βάλει στην τσάντα του εργατικού συζύγου της τα παραδοσιακά γλυκά σιουσιούκο και παλουζέ.

Το χοιρομέρι είναι από τα πιο χαρακτηριστικά καπνιστά αλλαντικά της Πιτσιλιάς, φτιαγμένο από χοιρινό μπούτι. Αρχικά, το κρέας αλείφεται γενναιόδωρα με αλάτι και αφήνεται να ξεκουραστεί για 5-7 ημέρες. Στο τελευταίο στάδιο της διαδικασίας, το μπούτι καπνίζεται και όταν είναι έτοιμο πασπαλίζεται με σπόρους κορίανδρου. Με την ίδια παραδοσιακή μέθοδο και υλικά φτιάχνονται και άλλα εκλεκτά αλλαντικά: η λούντζα από χοιρινό φιλέτο και η ποσυρτή από χοιρινή κοιλιά.

Σημειώστε την ημερομηνία: Φεστιβάλ φρούτων και αλλαντικών

ΚΙ ΑΛΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η αλήθεια για τους γάτους και τους σκύλους – Μερικές φορές, ένα και μόνο ατυχές γεγονός μπορεί να μετατρέψει μία δυνατή φιλία σε αιώνια έχθρα. Κάπως έτσι γεννήθηκε η έχθρα ανάμεσα στον σκύλο και τον γάτο σε ένα χωριό πριν από πάρα πολλά χρόνια. Ο σκύλος και ο γάτος ήταν τότε δύο αχώριστοι φίλοι. Μια μέρα, καθώς περπατούσαν στα δρομάκια του χωριού, μύρισαν λουκάνικα στην στέγη ενός σπιτιού και αποφάσισαν να συνεργαστούν για να τα κλέψουν. Συμφώνησαν όπως ο γάτος, που είναι πιο ευλύγιστος και σβέλτος, να σκαρφάλωνε πάνω στην στέγη για να ρίξει τα λουκάνικα κάτω στην αυλή, ενώ ο σκύλος θα περίμενε από κάτω ως φρουρός. Κι έτσι έγινε. Ο γάτος τήρησε την συμφωνία, αλλά ο σκύλος ζαλισμένος από την μυρωδιά τους, δεν μπόρεσε να αντισταθεί και τα έφαγε όλα χωρίς να περιμένει τον γάτο να κατέβει. Από τότε, μαλώνουν συνέχεια και οι κάποτε δύο καλοί φίλοι έγιναν θανάσιμοι εχθροί.