«Ίσως δεν υπάρχει άλλο μέρος στον κόσμο όπου οι αμπελώνες δίνουν τόσο άφθονο και λαχταριστό καρπό. Ο χυμός από το κυπριακό σταφύλι μοιάζει με συμπυκνωμένη ουσία,» είχε σημειώσει ο Άγγλος ταξιδιώτης Edward Daniel Clarke όταν επισκέφθηκε το νησί το 1801.

Οι Φθινοπωρινοί μήνες στο νησί μας είναι γεμάτοι λιακάδα και χαρίζουν μια χρυσαφένια λάμψη σε όλο το τοπίο. Ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος, οι μήνες της συγκομιδής σταφυλιών, γεμίζουν την κυπριακή ύπαιθρο με κόσμο και ζωή. Απολαύστε μια εξόρμηση στις οινοπαραγωγικές περιοχές και στα χωριά της Heartland of Legends για να ανακαλύψετε όχι μόνο την ασυναγώνιστη ιστορία του κρασιού μας, που ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν, αλλά και να ζήσετε παραδόσεις και φεστιβάλ γεμάτα διασκέδαση.

Το κρασί είναι ο βασιλιάς ανάμεσα σε όλα τα προϊόντα που παράγονται από το χυμό σταφυλιού. Ωστόσο, όπως συμβαίνει σε όλες τις αγροτικές κοινότητες, τίποτα δεν πάει χαμένο. Οι άνθρωποι, με δημιουργηκότητα και φαντασία στην κουζίνα, βρήκαν πολλούς τρόπους να καταναλώνουν και να διατηρούν την περίσσεια του χυμού σταφυλιού που δεν προοριζόταν για κρασί.

Ο παλουζές παρασκευάζεται από φιλτραρισμένο χυμό σταφυλιού, ο οποίος ζεσταίνεται αργά μέχρι να αποκτήσει χρυσαφένιο χρώμα. Στη συνέχεια αναμιγνύεται με αλεύρι και το μείγμα ανακατεύεται συνεχώς μέχρι να πήξει και να αποκτήσει μια κρεμώδη υφή. Προστίθεται ανθόνερο ή μαστίχα ή κανέλα για μία πιο έντονη γεύση. Ο παλουζές είναι έτοιμος και χύνεται σε πιάτα για να κρυώσει. Κάποιοι τον προτιμούν ζεστό αλλά συνήθως σερβίρεται κρύος, πασπαλισμένος με θρυμματισμένα αμύγδαλα ή καρύδια.

Ο σουτζιούκος είναι μοναδικός στην Κύπρο. Η προετοιμασία παρασκευής του αρχίζει με αμύγδαλα ή καρύδια, ξεφλουδισμένα και μουλιασμένα για να μαλακώσουν. Στη συνέχεια  περνιούνται προσεκτικά σε μία κλωστή μήκους περίπου δύο μέτρων. Η κλωστή αυτή βυθίζεται μέσα σε ζεστό παλουζέ πολλές φορές. Μετά από κάθε βούτηγμα, αφήνεται να στεγνώσει. Κάθε φορά ένα νέο στρώμα παλουζέ προστίθεται στο προηγούμενο μέχρι η διάμετρος του να φτάσει τους τέσσερις με έξι πόντους. Ο σουτζιούκος στη συνέχεια αφήνεται να στεγνώσει για πέντε με έξι μέρες, χάνοντας αρκετή από την υγρασία του και αποκτώντας έτσι μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.

Από τα παλιά χρόνια, δημιουργήσαμε μία ποικιλία από τρόφιμα, όπως ο σουτζιούκος, ο παλουζές, τα κιοφτέρκα, το έψημα και ο πορτός, τα οποία αποτελούσαν μέρος της καθημερινής διατροφής των ανθρώπων. Οι αγρότες, δουλεύοντας σκληρά στους απότομους λόφους και κάτω από τον ζεστό ήλιο, κατανάλωναν πολλές από αυτές τις ξηρές τροφές. Σήμερα, οι ίδιες αυτές τροφές απολαμβάνονται ως εκλεκτά επιδόρπια και παραδοσιακές λιχουδιές.

Ο χυμός σταφυλιού, κυρίως από τις ποικιλίες ξυνιστέρι και σουλτανίνα, χρησιμοποιείται για την προετοιμασία αυτών των λιχουδιών. Αρχικά, ο χυμός φιλτράρεται για να απομακρυνθούν τα υπολείμματα και στη συνέχεια βράζεται. Στην παραδοσιακή μέθοδο φιλτραρίσματος του χυμού σταφυλιού, προστίθεται ελάχιστη ποσότητα από έναν ιδιαίτερο τύπο άσπρου χώματος, γνωστό ως «άσπροι», το οποίο έχει υψηλή περιεκτικότητα σε άργιλο. Το χώμα αυτο που συλλέγεται από ορεινές περιοχές προκαλεί τον σχηματισμό αφρού, ο οποίος συγκεντρώνει ανεπιθύμητα σωματίδια και στη συνέχεια αφαιρείται από το μείγμα. Αφού ολοκληρωθεί το βράσιμο, ο χυμός αφήνεται να κρυώσει και την επόμενη μέρα φιλτράρεται ξανά με την κουρούκλα (πανί που χρησιμοποιείται στην παρασκευή τυριών αλλά επίσης και για φιλτράρισμα).

Τα κιοφτέρκα παρασκευάζονται με τον ίδιο τρόπο όπως ο παλουζές. Αφού στεγνώσει ο παλουζές, κόβεται σε ορθογώνια κομμάτια, τα οποία τοποθετούμε σε σκιερό μέρος για να στεγνώσουν ακόμη περισσότερο.

Το έψημα είναι ο συμπυκνωμένος χυμός μαύρων σταφυλιών. Ο χυμός αφήνεται να βράσει χωρίς ανακάτεμα μέχρι να μετατραπεί σε παχύρευστο, μαύρο πολτό με γλυκόξινη γεύση και υφή που θυμίζει μέλι. Το έψημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο του μελιού ή της ζάχαρης.

Ο πορτός είναι ένα είδος μαρμελάδας, φτιαγμένο από θρυμματισμένο σιτάρι που ανακατεύεται σε ζεστό χυμό σταφυλιού και βράζει αργά μέχρι να πήξει. Όταν είναι έτοιμο, καβουρδισμένοι σπόροι σουσαμιού προστίθενται στο μείγμα.

Κομμάτια από σουτζιούκο, παλουζέ και κιοφτέρκα συνοδεύουν ιδανικά ένα ποτήρι ζιβανίας, το ντόπιο οινοπνευματώδη ποτό, το οποίο απολαμβάνεται καλύτερα τον χειμώνα, παγωμένο κατευθείαν από την κατάψυξη. Σταματήστε σε ένα καφενείο κάποιου χωριού της Heartland of Legends, καθίστε γύρω από το αναμμένο τζάκι και μοιραστείτε ένα ποτό με τους ντόπιους. Σίγουρα θα σας πουν μία διασκεδαστική τοπική ιστορία!

Παρακολουθήστε ένα βιωματικό εργαστήρι και μάθετε πώς να φτιάχνετε παλουζέ ή προσπαθήστε να βυθίσετε μία κλωστή με αμύγδαλα μέσα στον ζεστό παλουζέ για να φτιάξετε σουτζιούκκο. Επισκεφτείτε τα χωριά Βουνί, Λόφου, Άρσος και άλλα πολλά για να λάβετε μέρος σε ένα από τα πολλά και πλούσια φεστιβάλ παλουζέ.