Ο Σεπτέμβριος είναι ο ένατος μήνας του χρόνου και σηματοδοτεί την αρχή του φθινοπώρου. Το όνομά του προέρχεται από τη λατινική λέξη septem, που σημαίνει «επτά», καθώς στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο κατείχε την έβδομη θέση. Με την προσθήκη του Ιανουαρίου και του Φεβρουαρίου, ο Σεπτέμβριος μετακινήθηκε στην ένατη θέση χωρίς όμως να αλλάξει την αρχική του ονομασία.

Στην Κύπρο, ο Σεπτέμβριος ονομάζεται επίσης «Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής», καθώς συνδέεται άρρηκτα με τον τρύγο των σταφυλιών. Πράγματι, είναι η εποχή που οι αμπελώνες γεμίζουν ζωή και τα σταφύλια πρέπει να μαζευτούν. Μια παραδοσιακή παροιμία αποτυπώνει χαρακτηριστικά αυτές τις αγροτικές δραστηριότητες: «Τον Σεπτέμβριο τα σταφύλια, τον Οκτώβριο τα κουδούνια». Τα «κουδούνια» αναφέρονται στα κοπάδια προβάτων και κατσικιών, τα οποία οδηγούνται στα χειμερινά τους καταφύγια καθώς πλησιάζουν οι πιο κρύες μέρες.

Ο τρύγος παραδοσιακά ξεκινούσε μετά από σημαντικές θρησκευτικές εορτές: της Γεννήσεως της Παναγίας στις 8 Σεπτεμβρίου ή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου. Στην κυπριακή ύπαιθρο, ο Σεπτέμβριος ήταν μήνας σκληρής δουλειάς. Μόλις ολοκληρωνόταν η συγκομιδή των σταφυλιών, ξεκινούσε η παραγωγή του κρασιού αλλά και άλλων αγαπημένων παραγώγων, όπως η ζιβανία (δυνατό ποτό από στέμφυλα), ο παλουζές (μουσταλευριά), ο σουτζιούκκος (κλωστές αμυγδάλου ή καρυδιού βουτηγμένες σε παλουζέ), τα σταφίθκια (σταφίδες) και πολλές άλλες λιχουδιές. Παράλληλα, οι γεωργοί έπρεπε να προβούν σε όλες τις αναγκαίες προετοιμασίες για τις πρώτες βροχές, να οργώσουν τα χωράφια τους και να φροντίσουν ώστε όλα να είναι έτοιμα για τον ερχομό του χειμώνα.

Στις 14 Σεπτεμβρίου εορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, μια από τις σημαντικότερες μέρες του μήνα. Η παροιμία «Ούτε τα πουλιά χτίζουν φωλιά» τονίζει τη σημασία αυτής της ημέρας. Σύμφωνα με την παράδοση, εκείνη τη μέρα αλλάζει ο καιρός, όπως εκφράζεται και στην παροιμία: «Του Σταυρού σταυρώνε τζ’ εμπένε έσσω», δηλαδή τη γιορτή του Τιμίου Σταυρού, κάντε πρώτα το σταυρό σας και μετά μπείτε στο σπίτι σας. Αυτή η ρήση απευθυνόταν κυρίως στους γεωργούς, παροτρύνοντας τους να αφήσουν τα χωράφια και να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Στα παλιά χρόνια, πολλοί ζούσαν συχνά σε πρόχειρα καταλύματα κοντά στις καλλιέργειές τους και τα χωράφια τους που βρίσκονταν κατά πολύ έξω από το χωριό.

Ο Σεπτέμβριος είναι πλούσιος σε ονομαστικές εορτές, όπως του Αγίου Μάμα στις 2 (που θεωρείται ότι θεραπεύει τον πονόλαιμο και την επιληψία), της Αγίας Θεοδώρας στις 11, του Αγίου Ευσταθίου στις 20 και της Αγίας Θέκλας στις 24.

Τα θρησκευτικά πανηγύρια αποτελούν αγαπημένη παράδοση στα χωριά μας, τιμώντας τους πολιούχους αγίους τους. Ξεκινούν την παραμονή της γιορτής με τον Εσπερινό και συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Αυτόν τον μήνα ξεχωρίζουν τα πανηγύρια στο χωριό Τρούλλοι στις 2 προς τιμήν του Αγίου Μάμα, στο Όμοδος και στα Λεύκαρα στις 14 για την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και στη Μοσφιλωτή στις 24 προς τιμήν της Αγίας Θέκλας.